Het voorwoord van voorzitter Jan Jaap Wietsma in NVOX 3 van 2026.
Nu de kerndoelen voor het leergebied Mens en Natuur zijn vastgesteld, begint de invoering ervan. Naast andere vakverenigingen gaat ook de NVON helpen om deze implementatie vorm te geven. Het ministerie van OCW stelt daarvoor budget beschikbaar dat de komende zes jaar ingezet kan worden. We gebruiken dit ook om te helpen bij het invoeren van de eindexamenprogramma’s. Nog even terugkomend op bètaburgerschap, waar ik in mijn voorwoord van het februarinummer over schreef: ook daar zullen we bij de implementatie van de kerndoelen en eindexamenprogramma’s onze rol pakken. Allereerst door binnen de NVON de kennis op dit terrein te verzamelen en bundelen door een werkgroep Bètaburgerschap in het leven te roepen. Het gaat dan niet alleen over de bèta-kant in maatschappelijke vraagstukken, maar ook over duurzame ontwikkeling, (natuur)wetenschappelijk onderzoek, hoe betrouwbare kennis tot stand komt, wat waar is en hoe wetenschap werkt, vragen die eerder in ANW en Wetenschapsoriëntatie aan bod kwamen.
Een belangrijke verandering ten opzichte van de huidige situatie is de beweging naar beheersingsdoelen. Niet het aanbod dat de school doet, maar wat leerlingen kennen en kunnen wordt bepalend. Dat vraagt méér van de scholen, die tegelijk in samenhang gaan werken aan nieuwe leergebieden digitale geletterdheid en burgerschap, naast taal en rekenen en andere vertrouwde vakken. We hebben er met elkaar belang bij dat de leerlijn van basisschool naar onderbouw voortgezet onderwijs doorloopt en samenhangt. We spannen ons daarom als NVON ook in om de collega’s Mens en Natuur uit po en vo te inspireren en met elkaar in contact te brengen. Voor taal bij bètavakken, rekenen en digitale geletterdheid en oriëntatie op loopbaan en beroep gaan we met collega-vakverenigingen samenwerken.
Het implementatietraject gaat ook over de vernieuwde examenprogramma’s voor de bovenbouw vo. Voor het havo en vwo wordt voor de zomer 2026 de studielast voor de vakken opnieuw vastgesteld. Het inkrimpen van de studielast voor biologie en natuurkunde, ten gunste van tijd voor basisvaardigheden in het gemeenschappelijke deel, is ons nog steeds een doorn in het oog.
De collega’s wiskunde hebben nieuwe programma’s ontwikkeld, verschillend voor ieder van de vier profielen (CM, EM, NG, NT) die aansluiten bij verschillen in voorkennis en vaardigheden. Waarom doen we dat bij burgerschap, taal en digitale geletterdheid niet?
Ik pleit ervoor om binnen het profieldeel studielast te reserveren voor basisvaardigheden (digitale geletterdheid, burgerschap, taal- en rekenen), om zo te kunnen differentiëren en deze vaardigheden in context aan te bieden. Dit geeft scholen en leraren de mogelijkheid goed te kunnen aansluiten bij de voorkennis en belangstelling van leerlingen én het garandeert dat iedere leerling er iets aan heeft. Studielast die uit de profielen geknipt is, kan op deze manier inhoudelijk weer aan de profielen ten goede komen, zónder dat er extra tijd nodig is. Ik zie dit als uitweg uit de impasse over het snoeien van studielast in de bètavakken ten behoeve van basisvaardigheden. Het zal ons in elk geval motiveren om de implementatie van de nieuwe examenprogramma’s tot een succes te maken.
Jan Jaap Wietsma
Voorzitter NVON
Reacties naar: j.j.wietsma@nvon.nl
NVOX
